De mensen die zakelijke software gebruiken, zijn experts. Ze kennen accu’s, facturen, patiënten, voorraad of contracten veel beter dan de mensen die hun gereedschap bouwen. Waar ze meestal geen expert in zijn, is software. En dat zouden ze ook niet moeten hoeven worden om hun werk te doen.

Als het systeem achter een scherm ingewikkeld is, moet het ontwerp die complexiteit dragen. Dan hoeft de gebruiker dat niet te doen. Twee van onze eigen producten laten dat goed zien. Onder het E-Bike Battery Passport ligt een gereguleerd datamodel, met versies, rechten en een volledige geschiedenis voor elke accu. Ervoor staan medewerkers van werkplaatsen, dealers en mensen die een tweedehands e-bike kopen. Onder Marnu, onze boekhoudapp, liggen dubbele boeken waar een accountant voor tekent. Ervoor staat een kleine ondernemer die wil weten wat er te besteden is. Dit heeft het ontwerpen voor hen ons geleerd.

Gebruik hun woorden, niet die van het systeem

Elk systeem krijgt een eigen vocabulaire: entiteiten, records, statussen, de namen van tabellen en processen. Het is verleidelijk om die woorden op het scherm te zetten, want ze zijn precies en ze bestaan al. Maar voor iedereen buiten het team betekenen ze niets.

Op het scherm horen de woorden die mensen op hun werk al gebruiken. Voor de Nederlandse schermen van het accupaspoort legden we een woordenlijst vast voordat we iets vertaalden. In gewone zinnen is het product een „accu”, het woord dat een werkplaats gebruikt. Het formele „batterij” staat er alleen waar een label iets noemt wat de verordening zelf definieert. Daar gebruikt het precies de term van de verordening.

Zeg wat je weet, en hoe je het weet

Ingewikkelde systemen bevatten informatie van heel verschillende kwaliteit. Een deel is bevestigd door een fabrikant, een deel ingetypt door een eigenaar, een deel berekend en een deel ontbreekt gewoon. Als je alles op dezelfde manier toont, vraag je mensen om alles evenveel te vertrouwen. Dat doen ze terecht niet.

Daarom hoort waar informatie vandaan komt bij de informatie zelf. De ontwerpbriefing van ons product vroeg om labels in woorden, zoals „Geverifieerd door fabrikant”, „Aangeleverd door eigenaar” en „Verificatie in behandeling”. Geen rij gekleurde vinkjes. Een openbaar paspoort zegt duidelijk wanneer een bedrijf nog niet door het platform is geverifieerd. Een koper hoeft niet te begrijpen hoe verificatie werkt om het verschil te begrijpen.

Ontbrekend is niet nul

Eén regel is belangrijker dan hij lijkt: een waarde die ontbreekt, wordt getoond als niet beschikbaar, nooit als nul. Een accuconditie van 0% is een meting, en een alarmerende. Een conditie die nog niemand heeft gemeten, is iets heel anders. Die twee samenvoegen tot hetzelfde getal ziet er netjes uit, maar vertelt mensen iets wat niet waar is. Waar ons product niets te tonen heeft, zegt het „Informatie niet beschikbaar”.

Laat iedereen zien waarvoor die kwam

Een ingewikkeld product bedient meestal verschillende soorten mensen, en elk heeft een ander deel ervan nodig. Een koper die een tweedehands accu controleert, wil weten of die is wat de verkoper zegt, en of hij als gestolen is gemeld. Een werkplaats wil de reparatiegeschiedenis en de conditie. Een compliancemanager wil zien welke dossiers onvolledig zijn.

Alles op één scherm zetten voor iedereen helpt niemand. In het accupaspoort zijn openbare en afgeschermde informatie bewust gescheiden. De pagina die een QR-code opent, toont wat een koper mag zien. De details die professionals nodig hebben, staan achter hun eigen login. Het resultaat is niet minder informatie. Het is de juiste informatie voor elke persoon, zonder dat die eerst ergens doorheen hoeft.

Vertrouw nooit alleen op kleur

Groen voor goed en rood voor slecht is het eerste waar de meeste dashboards naar grijpen. Het werkt niet voor mensen die kleuren slecht onderscheiden, niet op een fel scherm buiten, niet op een grijze afdruk, en niet als de betekenis subtieler is dan goed en slecht.

Elke status in ons product heeft een label in tekst, en kleur ondersteunt dat alleen. De regel kost bijna niets en voorkomt een hele soort misverstanden.

Maak de volgende stap vanzelfsprekend

Mensen die niet in software leven, gaan zelden op ontdekkingstocht. Ze zoeken waarvoor ze kwamen, en als dat niet duidelijk is, stoppen ze of bellen ze iemand. Een paar principes helpen:

  • Eén hoofdactie per scherm. Als alles benadrukt is, valt niets op.
  • Noem knoppen naar wat ze doen. „Reparatie vastleggen” in plaats van „Opslaan”, „Eigendom overdragen” in plaats van „Doorgaan”.
  • Bevestig wat er gebeurde. Zeg na een actie wat er veranderde, in een zin, op de plek waar de persoon al kijkt.
  • Maak fouten herstelbaar. Als iets niet ongedaan kan worden, zeg dat dan voordat het gebeurt, niet erna.

Schrijf foutmeldingen die helpen

Een foutmelding is vaak het enige moment waarop de software iemand rechtstreeks aanspreekt. En die komt meestal als iemand al gefrustreerd is. „Er ging iets mis” vertelt niets wat iemand nog niet wist.

Een nuttige foutmelding zegt drie dingen. Wat er gebeurde, in gewone woorden. Of er iets verloren is gegaan. En wat je nu kunt doen. Ze bewaart wat iemand had ingetypt. Ze geeft iemand nooit de schuld van een fout die het systeem had kunnen voorkomen, zoals een datum in het „verkeerde” formaat. En als het antwoord is om het later nog eens te proberen, zegt ze hoeveel later.

Wees eerlijk over onzekerheid

Software weet vaak minder dan het lijkt. Informatie kan uit een cache komen en verouderd zijn, een verbinding kan zijn weggevallen, een wijziging kan nog wachten om te synchroniseren. Technische gebruikers lezen zulke situaties af aan kleine aanwijzingen. Alle anderen nemen het scherm voor waar aan.

De mobiele app van het accupaspoort is bedoeld voor werkplaatsen, waar de verbinding niet altijd goed is. Het principe achter het ontwerp is eenvoudig. Komt informatie uit de eigen kopie op de telefoon, dan zegt het scherm dat, en ook wanneer die kopie voor het laatst is bijgewerkt. Mensen kunnen goede beslissingen nemen met oude informatie, zolang ze weten dat die oud is.

Marnu past dezelfde eerlijkheid toe op schattingen. Het bedrag „safe to spend” neemt het banksaldo en haalt daar de btw, de inkomstenbelasting om opzij te zetten, de komende rekeningen en een buffer vanaf. Elk bedrag toont die opbouw en zegt dat het een schatting is. Een negatieve uitkomst wordt negatief getoond, nooit afgerond naar nul. Een volledigheidsscore rondt naar beneden af. Eén ontbrekende bon op duizend geeft dus 99%, niet een geruststellende 100%.

De mobiele app van de Battery Passport in een werkplaats: een accu die met de werkplaats is gedeeld, met een conditie van 58% vóór een reparatie en 97% erna.
Accu’s scannen, dossiers bijwerken en reparatie en onderhoud ondersteunen, direct vanuit de werkplaats. Getoond met demogegevens.

Test met de mensen, niet met het team

Wie een product bouwt, kent het te goed om het helder te zien. De enige betrouwbare test is kijken hoe de mensen voor wie het is het gebruiken. Met hun eigen taken, op hun eigen apparaten, zonder hulp. De momenten waarop ze aarzelen, zijn de echte takenlijst van het ontwerp.

Daar is geen onderzoeksbudget voor nodig. Een handvol sessies met de juiste mensen brengt de meeste problemen boven die ertoe doen, en de eerste twee of drie vinden meestal dezelfde. Wat het wel vraagt, is de discipline om te kijken zonder te helpen. En om elke aarzeling te zien als een fout van het product, niet van de persoon.

Helderheid is niet hetzelfde als eenvoud. Het systeem mag zo ingewikkeld zijn als het probleem vraagt, zolang elk scherm mensen alleen laat begrijpen waarvoor ze kwamen.

Ontwerpen voor mensen die niet technisch zijn, gaat niet over dingen verstoppen, en nooit over neerbuigend praten. Het gaat over respect: voor hun vakkennis, voor hun tijd, en voor hun recht om te begrijpen wat de software hun vertelt.