Denk aan de laatste keer dat software je dag makkelijker maakte. Grote kans dat je je het scherm niet meer herinnert. Je weet nog dat het gelukt is: de factuur ging de deur uit, de afspraak werd verzet, de betaling kwam door. Dat het zo snel vergeten is, is geen toeval. Zo ziet goed interfaceontwerp er van buitenaf uit.
Het lastige is dat dit soort succes geen spoor achterlaat. Niemand schrijft om te zeggen dat een formulier prettig was, of dat een afrekenpagina precies de juiste vragen stelde. Wrijving wordt gemeld. De afwezigheid ervan niet. Daardoor wordt het werk dat wrijving wegneemt makkelijk ondergewaardeerd.
Wrijving is wat mensen opmerken
Wrijving is alles waardoor iemand stopt en nadenkt over het gereedschap in plaats van over de taak. Het is zelden dramatisch. Het zijn duizend kleine momenten:
- Een formulier dat alles wist wat je typte, omdat één veld fout was.
- Een knop met „Verzenden” terwijl je niet weet wat hij verzendt, of naar wie.
- Een datumveld dat maar één formaat accepteert en niet zegt welk.
- Een foutmelding die zegt dat er iets misging, zonder te zeggen wat of wat je nu moet doen.
- Een instelling die je veranderde en die stilletjes niet werd opgeslagen.
Geen van deze dingen houdt iemand lang op. Samen zijn ze de reden dat mensen software vermoeiend noemen. Elk ervan is een moment waarop iemand het werk van de interface moest doen.
De meeste goede besluiten zijn weglatingen
Als een scherm moeilijk voelt, is de neiging om iets toe te voegen: een tooltip, een hulplink, een rondleiding. Soms klopt dat. Vaker is het beter om weg te halen waardoor de hulp nodig was.
- Haal een stap weg. Als het systeem iets al weet, vraag er dan niet nog eens naar.
- Kies een verstandige standaard. De meeste mensen kiezen dezelfde optie. Kies die voor hen en laat de rest hem veranderen.
- Vraag het later. Een vraag die pas in week drie telt, hoort niet bij het aanmelden.
- Voeg samen wat bij elkaar hoort. Twee schermen die altijd na elkaar worden gebruikt, zijn één scherm.
In Nearwell, onze relatiebeheerder, heb je voor een nieuwe persoon alleen een naam nodig. Het bedrijf, de functie en waar je elkaar ontmoette, kunnen volgen zolang je het nog weet. Een gesprek vastleggen is één korte notitie. De datum staat op vandaag en het soort op een afspraak, tot je ze verandert. Geen van beide schermen legt zichzelf uit, omdat er weinig uit te leggen valt.
Weglaten is moeilijker dan toevoegen. Je moet de taak goed genoeg begrijpen om te weten wat veilig weg kan. Dat begrip is het grootste deel van het werk.
Voorspelbaar wint van slim
Mensen komen bij je product aan met kennis van elk ander product dat ze gebruiken. Ze weten waar een menu zit, wat een onderstreept woord doet en hoe een terugknop werkt. Elke gewoonte die je aanhoudt, hoeven ze niet te leren. Elke gewoonte die je breekt, kost wat aandacht, ook als het nieuwe idee beter is.
Dat sluit origineel ontwerp niet uit. Het betekent dat je originaliteit inzet waar die het product helpt, en overal anders gewoon blijft. Een eigen uitstraling kan prima bovenop heel gewoon gedrag zitten, en dat hoort meestal ook zo.
Samenhang binnen het product telt net zo zwaar. Als dezelfde actie er op twee schermen anders uitziet, denken mensen dat ze iets anders doet. Als „Verwijderen” op de ene pagina wist en op de andere archiveert, aarzelen ze elke keer dat ze het zien.
De details die het gewicht dragen
Als een product moeiteloos voelt, komt dat meestal doordat een paar onopvallende details serieus zijn genomen.
Woorden
De meeste problemen in een interface zijn schrijfproblemen. Een label dat zegt wat er gaat gebeuren, in de woorden van de gebruiker, neemt meer verwarring weg dan welke visuele wijziging ook. „Factuur naar klant sturen” is langer dan „Verzenden”, en sneller te begrijpen.
Toestanden
Elk scherm heeft meer dan één toestand: leeg, aan het laden, half gevuld, mislukt, vol. Ontwerpen tonen vaak alleen de volle, met nette voorbeeldgegevens. Echte mensen zien de andere eerst. Een lege toestand die uitlegt wat er straks komt te staan, en hoe je begint, doet meer voor een nieuwe gebruiker dan het mooiste dashboard.
Terugkoppeling
Na elke actie wil iemand één ding weten: is het gelukt? Bevestig wat er gebeurde, in woorden, dicht bij waar het gebeurde. Op deze site leidt de knop „Start een project” bijvoorbeeld naar een deel waar ons adres voluit staat. Zo kan een bezoeker zonder ingestelde mailapp het toch kopiëren. Het is een kleinigheid, en niemand zal ooit merken dat het werkt.
Snelheid hoort bij de interface
Niets is minder zichtbaar dan een reactie die sneller komt dan je verwachtte. Niets is zichtbaarder dan een pauze. Onderzoek naar reactietijden zegt al tientallen jaren ongeveer hetzelfde. Rond een tiende seconde voelt direct. Ongeveer een seconde laat iemands gedachtegang intact. Veel langer, en mensen vragen zich af of er überhaupt iets gebeurt.
Daardoor is prestatie een zaak van ontwerp, niet alleen van techniek. Een pagina die meteen de opbouw toont en de details invult, is makkelijker om op te wachten dan een leeg scherm met een draaiend wieltje. Een knop die reageert zodra je erop drukt, ook als het werk op de achtergrond doorgaat, voelt sneller dan een knop die niets doet tot de server antwoordt. En een scherm dat niet laadt waar nog niet om gevraagd is, heeft sowieso minder om op te wachten.
We schrijven snelheid op als eis, met een getal. Het zoeken in Nearwell moest bij 2000 mensen binnen een halve seconde antwoorden. Met 2001 mensen en 10.001 vastgelegde gesprekken antwoordt het in 170 tot 250 milliseconden. Snel genoeg dat niemand erbij stilstaat.
Onzichtbaar betekent niet onontworpen
Niets hiervan is een pleidooi voor saaie software. Onzichtbaar ontwerp is vaak het zorgvuldigst gemaakt. Witruimte die een volle tabel leesbaar maakt. Een typografische schaal die de hiërarchie in één oogopslag duidelijk maakt. Beweging die laat zien waar iets heen ging, in plaats van de verandering te versieren. Het vakmanschap is er nog steeds. Het is alleen op de taak gericht in plaats van op zichzelf.
Het doel is geen interface die niemand ziet. Het is een interface waar niemand over hoeft na te denken.
Terughoudendheid kost meer werk dan versiering, want elk element moet zijn plek verdienen. Als het goed is gedaan, ziet de gebruiker de besluiten niet. Die merkt alleen dat dingen staan waar die ze verwachtte, en dat niets in de weg zat.
Zien wat mensen niet opmerken
Omdat goede UX onzichtbaar is, moet je op zoek naar de afwezigheid ervan. Een paar gewoontes helpen:
- Kijk hoe iemand het gebruikt. Niet een collega die het bouwde. Zeg niets en noteer elke pauze.
- Tel de stappen. Tel voor de drie meest voorkomende taken elke klik, elk veld en elke beslissing. Probeer er dan één weg te halen.
- Lees elke melding hardop. Klinkt een zin vreemd als je hem tegen iemand zegt, dan leest hij ook vreemd op een scherm.
- Gebruik het slecht. Probeer een trage verbinding, een kleine telefoon, alleen het toetsenbord, en een foute invoer in elk veld.
De uitkomsten verrassen zelden als je ze eenmaal ziet. Dat is precies het punt: de problemen waren er altijd, ze waren alleen makkelijk over het hoofd te zien van binnenuit.
Los dan het kleinste op wat je vond, en kijk opnieuw. Onzichtbare kwaliteit bouw je op dezelfde manier als je haar verliest: één klein detail tegelijk.


