SilentPixel doet twee soorten werk: eigen producten, en software voor bedrijven. Mensen denken soms dat het eerste een zijproject is dat met het tweede om aandacht concurreert. In de praktijk is het de beste voorbereiding op het tweede die we kennen.

We bouwen en draaien er meerdere. Nearwell, een relatiebeheerder voor ondernemers, freelancers en consultants, staat live. Marnu, boekhouding voor kleine ondernemers, houdt de boeken van ons eigen bedrijf bij. Het E-Bike Battery Passport geeft elke e-bike-accu één gecontroleerd dossier. Dat dossier delen de bedrijven die de accu maken, verkopen, repareren en recyclen. TailMeds, een app voor de medicatie van huisdieren, wordt getest. Ze zelf bouwen en draaien heeft veranderd hoe we elk ander project aanpakken. Dat is makkelijker te laten zien dan te beweren.

Er is niemand om het aan over te dragen

Bij een gewoon project bouwt een team iets en draagt het over. Wat moeilijk te onderhouden was, wordt het probleem van een ander. Meestal zonder dat iemand dat zo bedoelde.

Als het product van jou is, komt die overdracht nooit. De kortere weg uit week twee is de bug die je in maand vier oplost. De vage naam is die je laat op de avond verkeerd leest. De functie die voor een demo werd toegevoegd, is die je voor altijd blijft testen. Onderhoudbaarheid is dan geen principe meer, maar een prijs die je elke dag voelt.

Het verandert ook wat „af” betekent. Een functie is af als de volgende persoon haar veilig kan veranderen. Als de tests zeggen wat ze moet doen, de namen zeggen wat ze is, en vreemde hoekjes een notitie hebben die uitlegt waarom ze vreemd zijn. Zonder dat is een functie alleen af tot iemand eraan komt.

Marnu maakt het punt nog scherper. Het houdt onze eigen boeken bij. Een bug erin is dus een fout in onze eigen administratie.

Die gewoonte nemen we mee naar werk voor klanten. We bouwen alsof wij er zelf mee moeten leven, omdat we dat bij onze eigen producten ook doen.

Omvang is een besluit dat je steeds opnieuw neemt

Elk product heeft meer goede ideeën dan tijd. Bij het onze schreven we net zo zorgvuldig op wat de eerste release niet zou doen als wat hij wel zou doen. De volgorde van het werk lag vroeg vast: eerst het webportaal en de openbare paspoortpagina, daarna de mobiele app.

Het één keer opschrijven bleek niet genoeg. Omvang ligt niet vast aan het begin. Er wordt elke week opnieuw over besloten, telkens als er een nieuw idee binnenkomt dat dringend lijkt. Wat een release op koers houdt, is dat elk nieuw idee iets vervangt in plaats van bij de lijst te komen.

Bij een klantproject wordt dat een praktische dienst. We houden de lijst met „nu niet” bij, en we maken de afweging zichtbaar als er iets nieuws binnenkomt. „Ja, en dit schuift op” is nuttiger dan ja op alles en een gemiste datum.

Er is een tweede effect. Als onze eigen tijd en ons eigen geld elke functie betalen, krijgt de vraag „is dit het bouwen waard?” een veel scherper antwoord. Die scherpte nemen we ook mee naar werk voor klanten. Het budget van een klant verdient dezelfde kritische blik als het onze.

De kosten die je pas na de lancering ziet

Voor een project is de lanceerdag een mijlpaal. Voor een product is het een startlijn. Omdat we onze eigen producten draaien, komen we alles tegen wat daarna komt: de back-ups, de bewaking, de updates en de rekeningen.

Van de database van het Battery Passport wordt een back-up gemaakt met een eigen script. Die back-up is in een oefening teruggezet, want een back-up die nooit is teruggezet, is alleen een hoop. Je kunt de live dienst vragen of hij gezond is, en dat wordt van buitenaf gecontroleerd. Zo horen wij een probleem voordat een gebruiker het moet melden. Afhankelijkheden worden op bekende kwetsbaarheden gescand voordat er iets uitgaat. De hosting draait met een uitgavenlimiet, zodat een fout niet stilletjes een grote factuur wordt.

Niets hiervan zie je in een demo, en het hoort allemaal bij de kosten van software bezitten. Als we een project begroten, nemen we het mee. En we zorgen dat de klant weet wat er nodig is om het product gezond te houden als wij het niet meer elke dag veranderen.

Schrijf op waarom, niet alleen wat

Een codebase legt vast wat er is gebouwd. Waarom legt ze zelden vast. Zes maanden later weet niemand meer of een vreemde beperking een fout was of een zwaarbevochten les. Dus blijft ze voor altijd, of wordt ze precies op het verkeerde moment verwijderd.

Elk van onze producten houdt een besluitenlog bij naast het plan. Waar een besluit het plan verandert, wint de log. Elk besluit staat erin met de reden, en vaak met de prijs. De log van Marnu vermeldt bijvoorbeeld dat een van de prijscontroles een leverancier zonder btw ongemerkt 21% duurder laat worden. En waarom dat toch de betere keuze was. Elk operationeel document vermeldt ook de datum waarop het voor het laatst met het live systeem is vergeleken. Dat detail kwam uit ervaring. Een regel die klopte toen hij werd geschreven, kan de volgende dag onwaar zijn door een wijziging ergens anders. De datum vertelt een lezer hoeveel die erop kan vertrouwen.

Voor een klant betekent dezelfde gewoonte dat je aan het eind van een project meer overhoudt dan code. Je hebt de redenen achter de besluiten, op de plek waar de volgende persoon zal kijken.

Maak van terugkerende fouten controles

Sommige fouten gebeuren één keer. Andere komen om de paar weken terug in een nieuwe vorm. Daarvoor werkt een herinnering niet. Een controle wel.

Onze producten draaien een reeks geautomatiseerde controles voordat een wijziging wordt geaccepteerd. Elke controle bestaat omdat één bepaalde soort fout er ooit doorheen glipte. In het Battery Passport laat er een de build mislukken als een interne verwijzing naar de specificatie in tekst voor mensen terechtkomt. Een andere vangt een codepatroon waardoor een waarde leeg aankomt zonder foutmelding. In Marnu weigert een controle elke code die met kommagetallen geld berekent. In Nearwell mag de naam van het product maar in één bestand staan, zodat een nieuwe naam een wijziging van één regel is. Een controle die zich bij het ene product bewijst, gaat mee naar het volgende. De controle die elk projectbord kort houdt, begon in het Battery Passport en draait nu in elk product dat volgde. Geen ervan is slim. Elk sluit een deur die iemand anders moest onthouden dicht te houden.

Als hetzelfde probleem twee keer opduikt, is de oplossing niet meer zorg. Het is een controle die de derde keer onmogelijk maakt. Een controle overleeft ook de mensen die nog weten waarom ze nodig was. Een herinnering doet dat nooit.

Regels die ertoe doen, horen in het systeem

Sommige regels zijn te belangrijk om alleen in de code van de applicatie te staan. In het accupaspoort wordt een gepubliceerd paspoort nooit ter plekke bewerkt: een wijziging maakt een nieuwe versie. Gebeurtenissen in de levensloop worden alleen toegevoegd, nooit herschreven. Een ontbrekende waarde wordt getoond als niet beschikbaar en nooit opgeslagen als nul. De database dwingt die regels zelf af, en tests dekken ze. Geen scherm, script of toekomstige functie kan ze dus stilletjes breken.

Het overzicht van het zakelijke portaal voor een demo-importeur: 500 geregistreerde accu’s, 48 in reparatie, 50 teruggeroepen (dat vraagt aandacht), 2 als gestolen gemeld (eigendomsoverdracht geblokkeerd) en 6 gerecycled.
Het zakelijke portaal van het Battery Passport, waar een importeur de accu’s, de terugroepacties en de volledigheid van elk paspoort ziet. Getoond met demogegevens.

Niet elk product heeft zoveel strengheid nodig. Maar elk product heeft een paar regels die nooit gebroken mogen worden. Het loont om te weten welke dat zijn en waar ze worden afgedwongen, voordat de eerste regel code is geschreven.

„Af” betekent dat het werkt waar het telt

Samengevoegd is niet af. Uitgerold is ook niet af, als niemand heeft gekeken. Bij onze eigen producten bereikt niets productie tot iemand het promoot, en pas nadat elke controle op precies die commit is geslaagd. De vraag daarna is niet of de code uitging, maar of hij werkt voor de mensen voor wie hij is. Bij een mobiele app hoort daar een ronde op een echte telefoon bij. Geen geautomatiseerde test ziet de camera, de vragen om toestemming of hoe een scherm op een echt display staat.

In Nearwell gingen we een stap verder en schreven we op wat „af” betekent voordat we iets bouwden. Elke functie in de specificatie zegt wat iemand kan doen of zien als ze werkt, en welke fouten ertoe doen. Zoeken was af als het een contact vond op een woord uit een notitie, binnen een halve seconde, tussen 2000 mensen. We maten het met 2001, en schreven de uitkomst naast de regel.

Wat dit betekent voor een klantproject

Niets hiervan is een methode die we verkopen. Het is wat onze eigen producten ons hebben geleerd standaard te doen. Bij een project voor iemand anders zie je het terug als:

  1. Een duidelijke vraag voor de eerste release, en een uitgeschreven lijst van wat erbuiten blijft.
  2. Besluiten vastgelegd met hun redenen, gedateerd, waar de volgende ontwikkelaar ze vindt.
  3. Controles voor de fouten die terugkomen, zodat kwaliteit niet van het geheugen afhangt.
  4. De belangrijkste regels afgedwongen door het systeem, niet door goede bedoelingen.
  5. Testen waar mensen het gebruiken: op echte apparaten, in echte omstandigheden, met realistische gegevens.
  6. Nadenken over jaar twee, omdat daar het meeste van de kosten van software zit.

Het deel van een project waar een klant het langst mee leeft, is alles na de lancering. Onze eigen producten draaien houdt dat deel vanaf de eerste dag in beeld.

We wilden dit allemaal niet per se leren. Het kwam één ongemak tegelijk, zoals lessen komen als er niemand anders is om ze op te vangen. Juist daarom blijven ze hangen.