De meeste producten beginnen als een zin. „Wat als dealers de hele geschiedenis van een accu konden zien?” De afstand van die zin naar iets wat mensen kunnen gebruiken, bestaat vooral uit besluiten, niet uit code. Sommige moeten op de eerste dag worden genomen. Andere kun je beter laten liggen tot er bewijs is. Die twee uit elkaar houden, is het grootste deel van het vak.

Onze aanpak past in vier stappen: begrijpen, vormgeven, bouwen en verfijnen. Dit betekent elk ervan in de praktijk, terwijl een idee op weg is naar een eerste release.

Begrijpen: eerst het probleem, dan het product

De eerste taak is het idee vervangen door een beschrijving van een probleem. Wie heeft het, wat probeert die gedaan te krijgen, en wat zit daar vandaag in de weg? Zijn die antwoorden vaag, dan is elk later besluit een gok.

Praat over het werk, niet over de software

Vraag je mensen wat ze nodig hebben, dan beschrijven ze het gereedschap dat ze zich voorstellen. Het is nuttiger om te horen hoe ze nu werken. De spreadsheet, het telefoontje, het papieren formulier, de stap waar ze elke week tegen opzien. Het product dat hen uiteindelijk helpt, ziet er meestal anders uit dan het product waar ze om hadden gevraagd.

Schrijf de beperkingen op

Elk product leeft binnen beperkingen, en de dure zijn die je laat ontdekt. Regelgeving, bestaande systemen, de apparaten die mensen echt bij zich hebben, het budget, de datum die niet kan schuiven.

Bij het E-Bike Battery Passport vormde de EU-Batterijenverordening het datamodel voordat er een scherm bestond. Een gepubliceerd paspoort kan nooit ter plekke worden bewerkt, alleen worden vervangen door een nieuwe versie. En elke gebeurtenis in het leven van een accu blijft voorgoed bewaard. Als we dat na de eerste release hadden ontdekt, hadden we de fundering opnieuw moeten bouwen.

Vind de aanname die het kan laten zinken

Elk idee rust op een paar aannames, en meestal is er een riskanter dan de rest. Mensen voeren deze gegevens zelf in. Leveranciers delen hun gegevens. Werkplaatsen scannen een code in plaats van een serienummer te typen. Klopt die aanname niet, dan doet niets wat erop is gebouwd ertoe.

Test haar eerst, en zo goedkoop als je kunt. Een gesprek, een spreadsheet, of een week lang het proces met de hand uitvoeren. Het is veel beter om voor de eerste release te leren dat de riskantste aanname niet klopt, dan door die release.

Wat deze fase oplevert, is kort. Een beschrijving van het probleem, de mensen die het hebben, de beperkingen, en één vraag die de eerste release moet beantwoorden.

Vormgeven: de kortste nuttige route

Vormgeven begint met stappen, niet met schermen. Wat is de kortste route van binnenkomen tot klaar, voor de taak die het meest telt? Elke stap op die route heeft iets nodig om te werken. Samen zijn die dingen de eerste release. Al het andere wacht.

Ontwerp elke toestand, niet alleen de mooie

Een scherm is niet één plaatje. Het is leeg voordat iemand het heeft gebruikt, aan het laden terwijl het wacht, half gevuld, mislukt, en vol. Echte mensen zien de lege en de mislukte versie eerst. Die vroeg ontwerpen is veel goedkoper dan ze achteraf toevoegen als de klachten binnenkomen.

Maak een prototype voordat je bouwt

Een klikbaar prototype kost een fractie van het product en beantwoordt veel van dezelfde vragen. Zet het voor vijf mensen die het werk doen, geef ze een taak en zeg niets. Waar ze aarzelen, is het ontwerp onduidelijk. Waar ze een onverwachte kant op gaan, vertelt het je hoe ze denken. Een prototype veranderen kost een middag. Een uitgebracht product veranderen kost een release, en soms een migratie.

Het gaat niet om een gepolijste demo. Een ruw prototype dat de juiste route test, is meer waard dan een mooi prototype dat niets test.

Leg de woorden vroeg vast

Woordkeus is ontwerp. De namen op knoppen, koppen en statussen worden de manier waarop mensen over het product praten. Ze later veranderen, betekent iedereen die ze leerde opnieuw leren.

Voordat het zakelijke portaal van het accupaspoort in het Nederlands werd vertaald, schreven we een woordenlijst. Zo zou elke term één keer en op dezelfde manier worden geschreven, op elke pagina. Er staat bijvoorbeeld in dat het product in lopende tekst een „accu” is, het woord dat mensen in werkplaatsen gebruiken. Een „batterij” is het alleen waar de term van de verordening zelf bedoeld is. Een woordenlijst is een klein document dat veel inconsistentie voorkomt.

Kies wat je vroeg vastlegt

Niet alles kan wachten. Sommige besluiten zijn aan het begin goedkoop en heel duur om te veranderen als mensen ervan afhangen. Bij andere is het omgekeerd: later goedkoop toe te voegen, en zonde om nu naar te raden.

Vroeg vastleggenKan veilig wachten
Hoe gegevens worden herkend, en of een kenmerk ooit kan veranderenDe visuele afwerking van bijkomende schermen
Wat openbaar is, wat privé is, en wie wat mag zienPersoonlijke instellingen en voorkeuren
Wat nooit mag worden bewerkt of verwijderdExtra exportformaten
Of het systeem ooit offline moet werkenDe offline app zelf
De belangrijkste woordenElke koppeling na de eerste

Het patroon: de linkerkolom vormt de gegevens en het vertrouwen, waar al het andere op wordt gebouwd. De rechterkolom voegt toe aan die basis zonder haar te verstoren.

Een functie uitstellen is geen besluit uitstellen

De eerste release van het accupaspoort was alleen online. Toch was de API vanaf het begin zo gebouwd dat offline werk later kon worden toegevoegd. Elke wijziging heeft een eigen kenmerk en kan veilig twee keer worden verstuurd. De offline app kwam later. Het besluit dat haar mogelijk maakte, niet.

Bouwen: in dunne, complete plakken

Laag voor laag bouwen (eerst de hele database, dan alle schermen) betekent dat niets werkt tot alles werkt. Wij bouwen liever dunne plakken die elk van het scherm naar de database en terug lopen. Eén taak, van begin tot eind werkend, in een staat die uitgebracht zou kunnen worden.

Een plak leert je wat een laag je niet leert. Ze laat zien waar het ontwerp onduidelijk was, waar het datamodel onhandig is, en hoe lang dingen echt duren. En komt de datum voordat het plan af is, dan heb je een kleiner product in plaats van de helft van een groot product.

Kies de eerste plak om wat ze je leert, niet om hoe makkelijk ze is. De taak met de meeste onzekerheid bewijs je eerst. Een onbekende koppeling, een lastige regel voor rechten, de stap waar mensen het meest op leunen. Dan is er nog tijd om bij te sturen als het tegenvalt.

Automatiseer de regels die ertoe doen

Sommige regels mogen nooit worden gebroken. Een gegeven dat niet mag veranderen, of gegevens van de ene klant die een andere klant nooit mag zien. Die horen in het systeem zelf, afgedwongen waar de gegevens staan en gedekt door tests die luid falen. Een regel die alleen door voorzichtigheid wordt afgedwongen, komt vroeg of laat een vermoeide middag tegen.

Bouw de onopvallende delen goed

Inloggen, een wachtwoord herstellen, e-mails met meldingen, foutpagina’s, de pagina die zegt dat een account nog geen gegevens heeft. Niemand laat ze zien in een demo, en elke gebruiker komt ze tegen. Meestal op een moment dat die al twijfelt.

Ze mislukken ook op manieren die niets met je code te maken hebben. De inlogmails van ons product kwamen ooit bij een grote e-mailaanbieder in de map met ongewenste mail terecht. Aan het product lag het niet. Een van de signalen tegen ons was dat het domein waar de mails vandaan kwamen, geen website had. Voor een spamfilter ziet dat er vreemd uit. Een deel van het antwoord was er een site neerzetten. Dat vinden betekende een inlogmail behandelen als deel van het product. En controleren waar hij echt aankomt, in plaats van aannemen dat hij aankomt.

Maak het meetbaar voordat het openbaar is

Voordat echte mensen komen, moet het product je kunnen vertellen hoe het ermee gaat. Fouten moeten ergens worden vastgelegd waar iemand ze ziet. En de dienst moet kunnen antwoorden of hij gezond is. Als er in de eerste week iets misgaat, en dat gebeurt, wordt hier het verschil tussen raden en weten bepaald.

Houd uitbrengen saai

Een release hoort niets bijzonders te zijn. Een kleine wijziging, uitgerold op dezelfde manier als elke wijziging ervoor, met een bekende weg terug. Hoe minder er tegelijk verandert, hoe makkelijker je ziet wat een probleem veroorzaakte. We rollen vaak uit. Bij de producten die we draaien, beslist een persoon wanneer een build live gaat. Niet een samenvoeging die dat per ongeluk beslist.

Verfijnen: voor en na de release

Verfijnen is geen versiering die aan het eind wordt toegevoegd. Het is een aparte ronde, met frisse ogen, over wat de plakken opleverden. Voor de release betekent dat:

  • Het gebruiken op echte apparaten. Telefoons, trage verbindingen, kleine schermen, en alleen een toetsenbord.
  • De toegankelijkheid controleren. Contrast, focusvolgorde, labels, tekstalternatieven en minder beweging.
  • Elk woord lezen. Labels, foutmeldingen, lege toestanden en e-mails, hardop.
  • Proberen het kapot te maken. Een foute invoer in elk veld, de terugknop bij elke stap, twee tabbladen tegelijk.

Kies waar je naar gaat kijken

Schrijf voor de lancering op waar je naar kijkt om de release te beoordelen, en wat elk signaal je zou vertellen. De succescriteria van ons eigen product waren dingen die we konden zien gebeuren. Zoals een werkplaats die een reparatie in minder dan twee minuten vastlegt. Kies je dit pas na de lancering, dan lees je de cijfers al snel zoals het je het beste uitkomt.

Hetzelfde idee werkt een niveau lager. Elke functie in de specificatie van Nearwell zegt wanneer ze af is: wat iemand kan doen of zien als ze werkt, en welke fouten ertoe doen. Importeren was af toen een bestand uit Google Contacten en een bestand met iPhone-contacten allebei binnenkwamen met namen, e-mailadressen, telefoonnummers en bedrijven. De gebruiker zag een voorbeeld voordat er iets werd opgeslagen. En foute regels werden opgesomd in plaats van stilletjes weggelaten. Elke regel controleren voordat we iets gebouwd noemden, hield een eerste versie van drie dagen eerlijk.

Na de release wordt verfijnen een lus. Kijk hoe het product wordt gebruikt, vergelijk dat met de vraag die je wilde beantwoorden, en verander wat het meest telt. Bij de eerste release begint een product de werkelijkheid te ontmoeten. Het meeste van wat het goed maakt, wordt in de maanden daarna bepaald.

Een korte checklist voor een eerste release

Voordat we een eerste release klaar noemen, willen we op elk van deze vragen ja antwoorden:

  1. Kunnen we in één zin zeggen welke vraag deze release beantwoordt?
  2. Is er een uitgeschreven lijst van wat hij bewust weglaat?
  3. Werkt de belangrijkste taak van begin tot eind, op de apparaten die mensen gebruiken?
  4. Dwingt het systeem de regels af die nooit gebroken mogen worden?
  5. Kan elk scherm een lege toestand, laden en mislukken aan?
  6. Weten we het als er iets misgaat, voordat iemand het ons vertelt?
  7. Kunnen we zien of de release doet waarvoor hij bedoeld was?

Is een antwoord nee, dan is dat het volgende om aan te werken, niet de volgende functie. Geen van de vragen gaat over of de release indruk maakt. Een eerste release die klein, betrouwbaar en duidelijk over het doel is, leert je meer dan een grote release die niets daarvan is.

Het idee was het makkelijke deel

Een idee is een begin, geen plan. Wat er een product van maakt, is een reeks keuzes. Wat je wilt begrijpen, wat je vormgeeft, wat je eerst bouwt en wat je voor later laat. De meeste van die keuzes zijn klein. Vroeg en goed genomen, maken ze het verschil tussen een eerste release die je iets leert en een die alleen lang duurt.